ARBİTRAJ NEDİR?

ARBİTRAJ NEDİR?

15 Ekim 2019 0 Yazar: THE KIRAN JOURNAL

Arbitraj, aynı finansal ürünlerin veya menkul kıymetlerin farklı piyasalarda veya ülkelerde fiyat farklılıklarından faydalanmak amacıyla aynı anda alınıp satılması işlemidir.

Arbitraj işlemlerinde pariteler, emtialar, kıymetli madenler, hisse senetleri, tahvil ve bonolar bir piyasadan ucuza alınıp aynı anda daha pahalı olduğu diğer piyasada oluşan fiyat farklılıklarından yararlanarak risk almadan eş zamanlı alınır ve satılır.

Arbitraj, kazanç garantisi görülen piyasa ve ürünlerde yapılması nedeniyle diğer işlemlere göre daha az risk taşıması ve daha hızlı sonuç vermesi nedeniyle avantajlı işlemler arasındadır. Diğer taraftan teknolojinin finansal piyasalarda en üst seviyede kullanımı bugün dünyanın en ücra köşesine bile saniyeler içinde erişimi mümkün kılmakta ve arbitraj fırsatlarını yakalamak zorlaşmaktadır. Özellikle büyük fonların yazılımları da oluşan arbitraj fırsatlarını arbitraj makası açılmadan değerlendirerek anında getiri fırsatına dönüştürmektedir.

Örnek vermek gerekirse; A bankasında 1 Euro, 6,5 TL’den işlem görürken, X bir döviz bürosunda 1 Euro, 7 TL’den işlem görüyorsa, arbitraj getirisi sağlamak isteyen yatırımcı A bankasından Euro satın alır ve X döviz bürosunda satar.

Arbitraj imkanını takip etmek için aşağıdaki formülü kullanabiliriz.

(Spot Fiyat – Vadeli Fiyat) / Vadeli Fiyat   =  Dolaylı Kotasyon Para birimi Faizi – Dolaysız Kotasyon Para Birimi Faizi

Örnek:

Spot Fiyat :  USDTRY=5,90

Future Fiyat (12 ay) :  USDTRY=6,93

ABD 12 Aylık Faiz Oranı :  %3+ libor(1,97%)

TRY 12 Aylık Faiz Oranı  : %18,38

Yukarıdaki verilere göre elinde 1 milyon TL ’si olan yatırımcı hangi ülkede yatırım yapmalıdır?

Çözüm:

Formül : (5,90-6,93)/6,93=0,0497-0,1838

                          -0.1486=-0,1341

Çıkan sonuca göre faiz oranı farkları Türk lirası değerinin %13,41 iskontolu olması gerekirken %14.86 iskontolu işlem görmektedir ve bu bize arbitraj imkanı vermektedir.

Arbitraj İçin Bugün Yapılması Gereken İşlemler:

  1. 1 milyon TL borç alıp Dolara dönüştürmek. 1.000.000TL/5,90=169.491$ (Borç aldığımız para fazla değer kaybetmiş olan paradır.)
  2. %3+1,97 faizle USD para birimi faizine yatırılmalıdır.(Daha fazla değerlenen para birimi cinsinden faize yatırılır.)
  3. Vadeli piyasadan(forward) satış yapmalıyız. 177.914$*6,93= 1.232.944 TL

Arbitraj İçin Vade Sonunda (12 ay sonra) yapılması gereken işlemler:

  1. Mevduatımızı kapatmalıyız. 169.491 x 1.0497= 177.914 $
  2. Borcumuzu geri ödemeliyiz. 1.000.000 x 1.1838 =1.183.800TL
  3. Kar zarar hesaplama : 1.232.944-1.183.800 TL= 49.144 TL

Bu yapılan arbitraj türüne teoride Güvenceli/Garantili faiz arbitrajı denilmektedir. (Hesaplamalarda işlem maliyetleri gözardı edilmiştir.)

Gördüğünüz gibi arbitraj işlemleri genel olarak piyasalar arasındaki fiyatlanma farklılıklarından oluşuyor. Bu boşluğu yatırımcılar kapanana kadar alım satım işlemleri yaparak piyasaları dengeye getirirler. Piyasaların, teknolojilerin özellikle İnternet’te son 10 yıllık dönemde aşırı derecede yaygınlaşması piyasalar arasındaki haberleşme vb. araçların etkin bir şekilde kullanılmasından dolayı arbitraj imkanları git gide azalmaktadır.

Arbitrajı İşlemlerini Kimler Yapar?

Oluşan arbitraj imkanından yararlanmak için işi; portföy yönetimi, koruma fonları, zenginlik yönetimi gibi işler olan şirketlerin hazırlamış olduğu bilgisayar yazılımları sayesinde piyasadaki oluşan arbitraj imkanlarını tespit ederek piyasa dengeye gelene kadar otomatik olarak alım veya satım yönünde pozisyon açarlar. Bu yüzden normal bir yatırımcının arbitraj işlemi yapması oldukça düşük olasılıktadır.