EMTİA NEDİR?

EMTİA NEDİR?

9 Nisan 2020 0 Yazar: Aykut KIRAN

Emtia Ticareti: Genel Bakış

  • Emtia Ticaretinin Tarihi
  • Borsalar
  • Emtia Piyasası Özellikleri
  • Yatırım Mallarının Türleri
  • Yatırım için Vadeli Kullanımı
  • Yatırım Yapmak için Hisse Seçenekleri Kullanma
  • Yatırım ve Endeks Fonlarını Kullanma
  • Önemli notlar

İster gıda, ister enerji veya metal ile ilgili olsun, emtialar günlük yaşamın önemli bir parçasıdır. Araba kullanan herkes, yükselen ham petrol fiyatlarından önemli ölçüde etkilenebilir. Bir kuraklığın soya fasulyesi arzı üzerindeki etkisi, bir sonraki yemeğinizin içeriğini etkileyebilir. Benzer şekilde, emtialar geleneksel menkul kıymetlerin ötesinde bir portföyü çeşitlendirmenin önemli bir yolu olabilir. Uzun vadede veya alışılmadık derecede değişken veya aşağı yönlü borsalar sırasında nakit parayı güvenli limana park etmek için bir yer olarak, emtialar geleneksel olarak hisse senetlerine karşı hareket ederler.

Ortalama yatırımcının emtiaları satın alması için önemli miktarda zaman, para ve uzmanlık gerekiyordu. Bugün, emtia piyasalarına giden, bazıları profesyonel tüccar olmayanlar için bile katılımı kolaylaştıran birkaç yol var.

Emtia Ticaretinin Tarihi

Malları işlemek, hisse senetleri ve tahvillerden daha eski bir meslektir. Eski medeniyetler, deniz kabuklarından baharatlara kadar çok çeşitli emtia ticareti yaptılar. Emtia ticareti önemli bir işti. İmparatorlukların gücü, karmaşık ticaret sistemleri oluşturma ve yönetme ve bir krallığın hazineleri için ticaret, ekonomik kalkınma ve vergilendirme çarkları olarak hizmet eden emtia değişimini kolaylaştırma yetenekleri ile bir ölçüde orantılı olarak görülebilir. Yönetenlerin çoğu, fiziksel malları bir şekilde yaratan veya kullanan insanlar olsa da, ticarete girmeye istekli şüphesiz spekülatörler vardı.

Emtialar, geleneksel menkul kıymetlerin ötesinde bir portföyü çeşitlendirmenin önemli bir yolu olabilir.

Uzun vadede veya alışılmadık derecede değişken veya aşağı yönlü hisse senedi piyasalarında nakti güvenli limana park etmek için bir yer olarak, emtialar geleneksel olarak hisse senetlerine karşı hareket ederler.

Borsalar

Birçokları yıllar içinde birleşmiş veya kullanım dışına çıkmış olsa da, dünya çapında çok sayıda emtia borsaları var. Bazıları tek bir grupta uzmanlaşsa da, çoğu birkaç farklı emtia taşır. Örneğin, Londra Metal Borsası adından da anlaşılacağı gibi yalnızca metal malları ticareti olur.

ABD’de en popüler borsalar arasında, 2006’da Chicago Ticaret Borsası ve Chicago Ticaret Kurulu’nun (New York Ticaret Borsası operasyonları arasındadır), Atlanta’daki Kıtalararası Borsası ve Kansas City Ticaret Kuruludur. Ülkemizde ise TOBB’ne bağlı Edirne Ticaret Borsası bir örnek olarak gösterilebilir.

Borsalarda emtia ticareti, standart anlaşmaların yapılmasını gerektirebilir, böylece işlemler görsel denetim olmadan güvenle yapılabilir. Örneğin, sadece sığırların hasta olduğunu bulmak için 100 birim sığır satın almak veya satın alınan şekerin düşük veya kabul edilemez kalitede olduğunu keşfetmek istemezsiniz.

Emtia Piyasasının Özellikleri

Arz ve talebin temel ekonomik ilkeleri tipik olarak emtia piyasalarını yönlendirir: düşük arz talebi artırır, bu da daha yüksek fiyatlara eşittir veya bunun tersi de geçerlidir. Sığırlar arasında yaygın bir sağlık korkusu gibi arzdaki büyük aksaklıklar, genel olarak istikrarlı ve öngörülebilir hayvancılık talebinde artışa neden olabilir. Talep tarafında, küresel ekonomik kalkınma ve teknolojik ilerlemeler genellikle fiyatlar üzerinde daha az dramatik fakat önemli bir etkiye sahiptir. Önemli bir nokta: Çin ve Hindistan’ın önemli imalat oyuncuları olarak ortaya çıkması, çelik gibi endüstriyel metallerin dünyanın geri kalanında azalan bulunabilirliğine etki etmektedir.

Yatırım Mallarının Türleri

Bugün, ticarete konu olan mallar aşağıdaki dört kategoriye ayrılmaktadır:

  • Metaller (altın, gümüş, platin ve bakır gibi)
  • Enerji (ham petrol, ısıtma yağı, doğal gaz ve benzin gibi)
  • Hayvancılık ve Et (yağsız domuzlar, domuz karınları, canlı sığırlar ve besleyici sığırlar dahil)
  • Tarım (mısır, soya fasulyesi, buğday, pirinç, kakao, kahve, pamuk ve şeker dahil)

Yükselen veya aşağı yönlü hisse senedi piyasaları, tarihsel olarak güvenilir değerli bir metal olarak görülen altın gibi kıymetli metallere para transfer etmek için uğraşan korkmuş yatırımcıları bulundurur. Kıymetli metaller, yüksek enflasyona veya döviz devalüasyon dönemlerine karşı bir korunma aracı olarak da kullanılabilir.

Veriler investing’ten temin edilmiştir.

Enerji ticareti de emtialar içinde yaygındır. Küresel ekonomik gelişmeler ve dünyadaki kuyulardan azalan petrol çıktıları, yatırımcılar giderek artan enerji talepleri ile sınırlı petrol arzını tartıp değerlendirdiklerinden petrol fiyatlarında artışa neden olabilir. Ekonomik gerilemeler, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) tarafından yapılan üretim değişiklikleri ve ham petrolü bir enerji tedarikçisi olarak desteklemeyi (veya tamamlamayı) amaçlayan gelişmekte olan teknolojik ilerlemeler (rüzgar, güneş ve biyoyakıt gibi) de dikkate alınmalıdır.

Tahıllar ve diğer tarım ürünleri çok aktif bir ticaret pazarına sahiptir. Yaz aylarında veya hava geçişi dönemlerinde son derece yükselen bir trendte olabilirler. Nüfus artışı, sınırlı tarımsal arz ile birleştiğinde, tarımsal fiyat artışlarını artırma fırsatları sağlayabilir.

Emtialara Yatırım Yapmak için Vadeli İşlemleri Kullanma

Emtialara yatırım yapmanın popüler bir yolu, belirli bir emtia miktarını belirli bir fiyattan daha sonraki bir zamanda satın almak veya satmak için yapılan bir sözleşmedir. Her emtia kategorisinde vadeli işlemler mevcuttur.

Türkiye’de VİOP(Vadeli işlemler ve opsiyon piyasası) çok derinlikli olmamakla birlikte tercih edilebilmektedir.

Vadeli işlem piyasalarına iki tür yatırımcı katılmaktadır:

  • Malların ticari veya kurumsal kullanıcıları
  • Spekülatörler

Vadeli İşlem Sözleşmelerini Kimler Kullanır

Üreticiler ve hizmet sağlayıcılar, masrafları normalleştirmek ve nakit akışıyla ilgili baş ağrısını azaltmak için geleceklerini bütçeleme süreçlerinin bir parçası olarak kullanırlar. Bu riskten korunma araçları, emtia piyasalarını, fiyattaki bir değişiklik nedeniyle finansal kayıp riskini azaltacak bir pozisyon almak için kullanabilirler. Yani firmalar kendilerini Hedge etmek için kullanırlar. Havayolu sektörü, planlama amacıyla büyük miktarlarda yakıtı istikrarlı fiyatlarla güvence altına alması gereken büyük bir endüstri örneğidir. Bu ihtiyaç nedeniyle havayolu şirketleri riskten korunma ile uğraşmaktadır. Vadeli işlem sözleşmeleri yoluyla havayolları, finansal tablolarını yatırımcılar için daha oynak ve riskli hale getirecek ham petrol ve benzinin piyasadaki oynaklığından kaçınmak için sabit bir süre (belirli bir süre için) yakıt satın alırlar.

Tarım kooperatifleri de vadeli işlemlerden yararlanmaktadır. Vadeli işlemler ve riskten korunma olmaksızın, mallardaki oynaklık, giderlerinin yönetiminde göreceli olarak öngörülebilirlik gerektiren işletmeler için iflaslara neden olabilir.

İkinci grup,  vadeli işlem sözleşmesinin fiyatındaki değişikliklerden kar elde etmeyi umut eden spekülatörlerden oluşur . Spekülatörler genellikle sözleşme bitmeden pozisyonlarını kapatır ve hiçbir zaman emtia (örneğin tahıl, yağ, vb.) ticaretine katılmazlar.

Vadeli İşlem Ticareti Gereksinimleri

Bir vadeli emtia sözleşmesine yatırım yapmak, vadeli işlemler de yapan bir brokerınız yoksa bir aracı kurum hesabı açmanızı gerektirir. Aracı kurumlar hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız

Her emtia sözleşmesi farklı bir asgari depozito gerektirir (aracı kuruma bağlı olarak) ve hesabınızın değeri sözleşmenin değeriyle artar veya azalır. Sözleşmenin değeri azalırsa, bir marj çağrısına tabi olursunuz ve pozisyonu açık tutmak için hesabınıza daha fazla para yatırmanız istenir. Büyük miktarda kaldıraç nedeniyle, küçük fiyat hareketleri büyük getiri veya kayıp anlamına gelebilir ve bir vadeli işlem hesabı birkaç dakika içinde silinebilir veya iki katına çıkarılabilir.

Vadeli İşlemlerin Avantajları

  • Günümüzde hisse senetlerinde işlem yapar gibi kolay bir şekilde online işlem yapılabilir.
  • Eğer yükselen bir trende katıldıysanız kaldıraç ile büyük kar sağlar
  • Minimum para yatırma ile, normalde karşılayamayacağınız miktarda yatırım yapma imkanına kaldıraçla kavuşursunuz.
  • Kolayca uzun pozisyon(long) veya kısa pozisyon(short) işlemi açabilirsiniz.

Vadeli İşlemlerin Dezavantajları

  • Vadeli işlem piyasaları çok değişken olabilir ve doğrudan yatırımlar, özellikle deneyimsiz yatırımcılar için çok riskli olabilir.
  • Kaldıraç hem kazançları hem de kayıpları büyütür
  • Bir işlem size hızlı bir şekilde karşı çıkabilir ve pozisyonunuzu kapatmadan önce ilk parasal yatırımınızı (ve daha fazlasını) kaybedebilirsiniz.

Emtialarda Opsiyon da bir tercih olarak değerlendirilmektedir. Vade sonuna kadar bir teminat yatırarak vade vakti geldiğinde kar veya zarar olasılığınızı sabitleme imkanınız olacaktır.

Emtialara Yatırım Yapmak İçin Hisse Seçenekleri Kullanma

Birçok yatırımcı bir şekilde bir emtia ile ilgili endüstrilerdeki şirket hisselerini kullanır. Örneğin, bir petrol yatırımı yapmak isteyenler sondajlara, rafinerilere, tanker şirketlerine veya çeşitlendirilmiş petrol şirketlerine yatırım yapabilirler. Altının yükseleceğini düşünenler ise için ise madencilik şirketlerini, izabe tesislerini, rafinerileri veya genellikle külçe ile uğraşan herhangi bir firmaya yatırım yapabilirler. 

Hisse senetlerinin vadeli fiyat dalgalanmalarına vadeli işlemlerden daha az eğilimli olduğu söylenmektedir. Ayrıca, hisse senetlerinin satın alınması, elde tutulması, ticareti ve takibi kolaydır ve yatırımları belirli bir sektöre daraltmak mümkündür. Elbette, yatırımcıların belirli bir şirketin hem iyi bir yatırım hem de emtia yatırımı olmasını sağlamak için biraz araştırma yapması gerekiyor.

Doğrudan hisse senedi satın almaktan daha küçük bir yatırım gerektiren hisse senedi opsiyonları, metalara yatırım yapmanın başka bir yoludur. Risk, opsiyonun maliyetiyle sınırlı olmakla birlikte, fiyat hareketinin doğrudan dayanak stoğu yansıtmayacağı tipiktir.

Hisse Seçeneklerinin Avantajları

  • Yatırımcılar genellikle bir aracılık hesabına sahiptir, bu nedenle ticaret daha kolaydır
  • Bir şirketin mali durumu hakkında kamuya açık bilgiler mevcuttur
  • Hisse senetleri genellikle son derece likittir.

Hisse Seçeneklerinin Dezavantajları

  • Hisse senetleri emtia fiyatlarında saf bir ticaret değildir. Emtia fiyatları her zaman hisse fiyatlarına yansımayabilir.
  • Fiyatı şirkete özgü faktörlerden ve piyasa koşullarından etkilenebilir.

Emtialara Yatırım Yapmak için Yatırım Fonları ve Endeks Fonları Kullanma

Yatırım fonları doğrudan emtialara yatırım yapamazken, enerji, tarım veya madencilik gibi emtia ile ilgili endüstrilerde yer alan şirketlerin hisse senetlerine yatırım yapabilirler. Yatırım yaptıkları hisse senetleri gibi, fon payları da borsa dalgalanmaları ve şirkete özgü riskler dahil olmak üzere emtia fiyatları dışındaki faktörlerden etkilenebilir.

Az sayıda emtia endeksi yatırım fonu vadeli işlem sözleşmelerine ve emtia bağlantılı türev yatırımlara yatırım yaparak emtia fiyatlarına daha doğrudan maruz kalma sağlar.

Emtia Yatırım Fonlarının Avantajları

  • Profesyonel para yönetimi
  • Çeşitlendirme
  • Likidite

Emtia Yatırım Fonlarının Dezavantajları

  • Yönetim ücretleri yüksek olabilir ve bazı fonların komisyon oranları yüksek olabilir.
  • Emtia fiyatları üzerinde saf bir yatırım değildir, çünkü emtia yatırım fonlarının çoğu hisse senetlerine yatırım yapar.

Önemli Not

Acemi ve deneyimli yatırımcıların dikkate alması gereken çeşitli emtia yatırımları vardır. Emtia vadeli işlem sözleşmeleri fiyat hareketlerine katılmanın en doğrudan yolunu sunsa da, değişken risk ve yatırım profillerine sahip diğer yatırım türleri de emtiaların maruz kalması için yeterli fırsatlar sunmaktadır. Emtialar hızlı bir şekilde riskli yatırım önerileri haline gelebilir, çünkü olağandışı hava durumu kalıpları, salgın hastalıklar ve hem doğal hem de insan yapımı felaketler gibi imkansız olmasa bile zor olan belirsizliklerden etkilenebilirler.