BORSA YATIRIM FONU NEDİR?

BORSA YATIRIM FONU NEDİR?

15 Mayıs 2020 0 Yazar: THE KIRAN JOURNAL

Borsa yatırım fonu, katılma payları Borsa İstanbul A.Ş.’de (BİAŞ) işlem gören, fon portföyünün kompozisyonunu yansıtacak şekilde portföyde yer alan varlıkların veya sadece nakdin teslimi suretiyle katılma payı oluşturabilen ya da katılma paylarının iadesi karşılığında söz konusu katılma paylarına karşılık gelen varlıkların veya sadece nakdin alınmasına imkan veren, tasarruf sahipleri hesabına, inançlı mülkiyet esaslarına göre portföy işletmek amacıyla portföy yönetim şirketleri tarafından bir içtüzük ile kurulan ve tüzel kişiliği bulunmayan malvarlığıdır.

Fon Sermaye Piyasası Kurulu (Kurul) tarafından uygun görülen bir endeksi takip etmek üzere kurulur.

Borsa yatırım fonunun,

a) Fon toplam değerinin en az %80’ini devamlı olarak sadece takip edilen endeks kapsamındaki varlıklara,
b) Fon toplam değerinin en az %80’ini devamlı olarak takip edilen endeksi takip eden ve yabancı borsalarda işlem gören borsa yatırım fonlarının katılma paylarına,
c) Takip edilen endeks kapsamında yatırım yapılması zorunlu olmayan varlıklara
yatırım yapmak suretiyle endeksi takip etmesi mümkündür. Fon toplam değerinin en az %80’ini devamlı olarak sadece takip edilen endeks kapsamındaki varlıklara yatırım yapmak suretiyle endeksi takip eden fonlar portföylerini, takip ettikleri endeks kapsamındaki varlıkların tümünden tam kopyalama yoluyla veya seçilen bir kısmından örnekleme yoluyla oluşturabilirler.

BORSA YATIRIM FONUNUN DİĞER FONLARDAN FARKLARI NELERDİR?

Borsa yatırım fonlarının temel özelliği, bu fonların katılma paylarının, ortaklık payları gibi borsalarda işlem görebilmesidir. Bunun bir sonucu olarak bu fonun katılma payını alan bir yatırımcı borsada, belirli periyotlar itibarıyla açıklanacak olan fiyatlar üzerinden katılma paylarının alım satımını gerçekleştirebilmektedir.

Ayrıca borsa yatırım fonları bir tek enstrümanı satın alarak, bir endeksi takip etme imkanı vermektedir. Borsa yatırım fonları, endeks fon şeklinde kurulmaktadır. Bir başka ifade ile bu fon, belirli bir endeksi baz alarak endeks kapsamındaki menkul kıymetlere, bu menkul kıymetlerin endeksteki ağırlıkları dikkate alınarak yatırım yapmaktadır. Bu işleyiş yatırımcıya dolaylı olarak endeksin getirisinden de yararlanma imkanı sağlamaktadır.

Borsa yatırım fonlarının işleyiş esasları birincil piyasa işlemleri ve ikincil piyasa işlemleri olmak üzere iki işlem türünden oluşmaktadır. Birincil piyasa işlemleri; yetkilendirilmiş katılımcılarla saklamacı kuruluş arasında yeni fon katılma paylarının oluşturulması ve fon katılma paylarının geri alınması süreçlerinin ayni olarak gerçekleştirildiği işlemlerden oluşur. İkincil piyasa işlemleri ise; fon katılma payı oluşturma sürecinin ardından, yetkilendirilmiş katılımcılar aracılığıyla elde edilen yeni oluşturulan fon katılma paylarının, borsada alım satıma tabi tutulmasıdır.

Borsa yatırım fonları yatırımcının talebi doğrultusunda fon katılma payı karşılığında fonun içindeki ortaklık paylarının değiştirilmesine imkan sağlar. Diğer bir ifadeyle, Fon katılma paylarının istenildiğinde portföydeki menkul kıymetlerle değiştirme imkanı olması sisteme esneklik getirmekte olup, sadece fon katılma payı alınarak bir çok menkul kıymete yatırım yapma olanağı, portföy çeşitlemesi, işlemsel kolaylık, düşük portföy yönetim ücreti ve maliyet etkinliği sağlayan bir uygulamadır.

  • Fon katılma belgesi oluşturulması ve geri alınması süreçleri nakit karşılığı değil “ayni” takas esasına göre yapılır.
  • Yetkilendirilmiş katılımcıların fon paylarının oluşturulma ve geri alım süreçlerinde farklı fonksiyonları vardır.
  • Pay oluşturma ve geri alım işlemleri en az belirli bir asgari işlem birimi üzerinden yapılır.

BORSA YATIRIM FONU İLE İLGİLİ KAVRAMLAR NELERDİR?

Asgari İşlem Birimi: Fon katılma payı oluşturma ve geri alım işlemlerinin gerçekleştirilmesi için gerekli olan asgari katılma payı miktarını,

Yeni fon katılma payı oluşturulması: Yetkilendirilmiş katılımcıyla portföy saklayıcısı arasında yeni fon katılma paylarının oluşturulması ve mevcut fon katılma paylarının geri alınması işlemlerinden oluşturulması sürecini,

Yetkilendirilmiş Katılımcı: Fon katılma payı oluşturma ve geri alım işlemlerinin gerçekleştirilmesine aracılık eden, kurucuyla sözleşme imzalamış bulunan ve işlem aracılığı veya portföy aracılığı faaliyetinde bulunmak üzere Kuruldan izin almış aracı kurumu,

Fon katılma paylarının geri alınması:  Yetkilendirilmiş katılımcı aracılığıyla gerçekleştirilecek işlemler çerçevesinde, asgari işlem birimi veya katlarına tekabül eden miktarda katılma paylarının portföy saklayıcısına iadesi karşılığında söz konusu katılma paylarına karşılık gelen varlıkların veya nakdin teslim alınması sürecini ifade eder.

BORSA YATIRIM FONUNUN İŞLEYİŞ ESASLARI NELERDİR?

Fonun Birincil ve İkincil Piyasa İşlemleri

Fonun birincil piyasa işlemleri yetkilendirilmiş katılımcıyla portföy saklayıcısı arasında yeni fon katılma paylarının oluşturulması ve mevcut fon katılma paylarının geri alınması işlemlerinden oluşur.

Fon katılma paylarının BİAŞ’ta alım satımı ise, fonun ikincil piyasa işlemlerini oluşturur.

Yeni Fon Katılma Belgelerinin Oluşturulma Süreci

Fon katılma payı oluşturulması; yetkilendirilmiş katılımcı aracılığıyla gerçekleştirilecek işlemler çerçevesinde fon portföyünün kompozisyonunu yansıtacak şekilde portföyde yer alan varlıkların veya nakdin bir araya getirilmesi ve portföy saklayıcısına teslimi suretiyle asgari işlem birimi veya katlarına tekabül eden miktarda katılma payı oluşturulması sürecidir.

Fon katılma payı oluşturulması sürecine ilişkin ayrıntılı esaslar yetkilendirilmiş katılımcı,  kurucu ve portföy saklayıcısı arasında imzalanan sözleşmede belirlenir ve bu esaslara fon içtüzüğünde ve fon izahnamesinde yer verilir.

Fonun Katılma Belgelerinin Geri Alınma Süreci

Katılma paylarının geri alınması; yetkilendirilmiş katılımcı aracılığıyla gerçekleştirilecek işlemler çerçevesinde, asgari işlem birimi veya katlarına tekabül eden miktarda katılma paylarının portföy saklayıcısına iadesi karşılığında söz konusu katılma paylarına karşılık gelen varlıkların veya nakdin teslim alınması sürecidir.

Fon katılma paylarının geri alınması sürecine ilişkin ayrıntılı esaslar yetkilendirilmiş katılımcı, kurucu ve portföy saklayıcısı arasında imzalanan sözleşmede belirlenir ve bu esaslara fon içtüzüğünde ve fon izahnamesinde yer verilir.

Asgari İşlem Birimi

Fon katılma payı oluşturma ve geri alım işlemlerinin gerçekleştirilmesi için gerekli olan asgari katılma payı miktarını ifade eden asgari işlem biriminin kurucu tarafından belirlenmesi ve bu bilgiye bilgilendirme dokümanlarında yer verilmesi zorunludur.

Katılma Belgelerinin Fiyatı ve Değeri

Her bir fon katılma payının, birim pay değeri ve işlem fiyatı olmak üzere iki ayrı değeri bulunur. Fon birim pay değeri, fon toplam değerinin dolaşımdaki katılma paylarının sayısına bölünmesiyle hesaplanır. Fon işlem fiyatı ise, katılma paylarının BİAŞ’ta gerçekleşen işlemlerde oluşan fiyatıdır.

Fon katılma paylarının itibari değeri yoktur. Katılma payları kaydi olarak Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. nezdinde hak sahibi bazında izlenir.

Bununla birlikte fon tarafından temettü dağıtılması mümkündür.

BORSA YATIRIM FONLARINDA YÖNETİM İLKELERİNE NELERDİR?

Fon Portföyüne İlişkin Sınırlamalar: Borsa yatırım fonlarının portföylerine ilişkin olarak III-52.2 sayılı Borsa Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar  Tebliği’nin (Tebliğ) 17’nci maddesinde sınırlamalar getirilmiştir.

Portföy Değerleme Esasları: Fon portföylerinde yer alan varlıklardan, takip edilen endeks kapsamında bulunan varlıklar, endeksin hesaplanma yöntemiyle uyumlu olacak şekilde izahnamede açıklanan esaslara göre değerlenir. Fon portföyünde yer alan diğer varlıklar ise, Kurulun yatırım fonlarının finansal raporlamalarına ilişkin düzenlemelerinde yer alan değerlemeye ilişkin esaslara uygun olarak ve izahnamede açıklanan şekilde değerlenir. 

BORSA YATIRIM FONLARI KURULUŞ BAŞVURUSU NASIL SONUÇLANDIRILIR?

Borsa yatırım fonlarının kuruluş izni ve fon katılma paylarının halka arzına ilişkin izahname onayı başvurularının birlikte değerlendirilmesi esastır. Ancak kurulmak istenen fon, kurucunun ilk fonu ise kuruluş izni ve izahname onayı başvuruları ayrı ayrı değerlendirilir.

Fon kuruluş izni ve izahname onayı başvurularının birlikte değerlendirilmesi halinde;

a) Kurucu, taslak bilgilendirme dokümanları, Kurulca esasları belirlenen başvuru formu ve Kurulca istenen diğer bilgi ve belgelerle Kurula başvurur.
b) Başvurular, gerekli belgelerin Kurula eksiksiz olarak sunulmasından itibaren iki ay içinde Kurul tarafından karara bağlanır. Başvurular için gerekli bilgi ve belgeler Kurul tarafından belirlenir ve ilan edilir.
Başvurunun olumlu karşılanması halinde, Kurulca onaylanan içtüzük, Kurul kararının kurucu tarafından tebellüğ edildiği tarihi izleyen altı iş günü içinde kurucunun merkezinin bulunduğu yerin ticaret siciline tescil ettirilir ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi (TTSG) ile Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda (KAP) ilan olunur. Onaylı fon izahnamesi, fon içtüzüğünün ticaret siciline tescil edildiğine ilişkin belgelerin ve faaliyet için imzalanan sözleşmelerin Kurula gönderilmesini müteakip verilir. Söz konusu belgelerin ve sözleşmelerin, fon içtüzüğünün ticaret siciline tescilini takip eden 10 iş günü içinde Kurula gönderilmesi zorunludur.

Fon kuruluş izni ve izahname onayı başvurularının ayrı ayrı değerlendirilmesi halinde;

a) Kurucu, taslak fon içtüzüğü, Kurulca esasları belirlenen başvuru formu ve Kurulca istenen diğer bilgi ve belgelerle Kurula başvurur.
b) Başvuru, gerekli belgelerin Kurula eksiksiz olarak sunulmasından itibaren iki ay içinde Kurul tarafından karara bağlanır. Başvuru için gerekli bilgi ve belgeler Kurul tarafından belirlenir ve ilan edilir.

Başvurunun olumlu karşılanması halinde, Kurulca onaylanan içtüzük, Kurul kararının kurucu tarafından tebellüğ edildiği tarihi izleyen altı iş günü içinde kurucunun merkezinin bulunduğu yerin ticaret siciline tescil ettirilir ve TTSG ile KAP’ta ilan olunur. Kurucu fon içtüzüğünün ticaret siciline tescilinden itibaren en geç üç ay içinde fon izahnamesinin onayına ilişkin başvurusunu Kurula iletir. Bu süre içinde Kurula başvuru yapılmaması durumunda, içtüzük kurucu tarafından ticaret sicilinden terkin ettirilir. Buna ilişkin belgeler altı iş günü içinde Kurula gönderilir. Kurulca uygun görülecek makul gerekçelerin varlığı halinde, bu fıkrada belirtilen üç aylık süre bir defaya mahsus olmak üzere üç ay daha uzatılabilir.

İzahname ve yatırımcı bilgi formu, izin yazısının kurucu tarafından tebellüğ edildiği tarihi izleyen 10 iş günü içinde KAP’ta ve kurucunun resmi internet sitesinde yayımlanır, ayrıca ticaret siciline tescil ve TTSG’de ilan edilmez. Ancak, izahnamenin nerede yayımlandığı hususu ticaret siciline tescil ettirilir ve TTSG’de ilan olunur. Yatırımcı bilgi formunda da söz konusu tescil tarihi belirtilir.

Kuruluş ve izahname onayı başvuruları kapsamında, içtüzükte, izahnamede ve yatırımcı bilgi formunda yer alan bilgilerin tutarlı, anlaşılabilir ve Kurulca belirlenen standartlara göre eksiksiz olması ve bu belgelerin dilinin Türkçe olması zorunludur 

Fon portföyünün oluşturulması, avans tahsisi ve halka arz

Fon portföyü kurucu tarafından fona avans konulması ve/veya fon katılma paylarının nakit karşılığı BİAŞ’ta veya BİAŞ dışında halka arz edilmesi yoluyla oluşturulur.

Konulacak avans tutarının ya da yapılacak ilk halka arz tutarının en az 6.000.000 TL olması zorunludur. Her iki yöntemin birlikte kullanılması halinde bu tutar, avans ve halka arz tutarı toplamı için uygulanır.

Kurucunun, fona avans tahsis etmesi durumunda, fon içtüzüğünün tescilini takip eden 10 iş günü içinde avans tahsisi işleminin tamamlanması ve fon portföyünün oluşturulması zorunludur. Fon kuruluş ve izahname onayı başvurularının ayrı ayrı değerlendirilmesi halinde ise, avans tahsis işlemi izahname onayına ilişkin Kurul izninin kurucu tarafından tebellüğ edildiği tarihi izleyen 10 iş günü içinde tamamlanır.

Fon katılma paylarının halka arz edilmesi halinde ise, halka arzın izahnamenin ilanından itibaren azami beş iş günü içinde başlatılması zorunludur. Halka arzın süresi iki iş gününden az 30 iş gününden fazla olamaz. Kuruldan uygun görüş almak suretiyle, halka arz süresi uzatılabilir. Halka arza ilişkin ayrıntılı esaslara izahnamede yer verilir. 

BİAŞ’ta işlem görme

Kurucu halka arz süresinin bitimini takip eden 10 iş günü içinde fon katılma paylarının işlem görmeye başlaması talebiyle BİAŞ’a başvurur. Fon katılma payları BİAŞ tarafından uygun görülecek pazarda işlem görür.

Aracılık yüklenimi

Fon katılma paylarının ilk halka arzında, katılma paylarının halka arz yoluyla satılmasının ve Tebliğ’in 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan asgari fon tutarına ulaşılması için gerekli payların tamamının, bedeli satış süresi sonunda tam ve nakden ödenerek satın alınmasının taahhüt edilmesine ilişkin olarak, Kurulun yatırım hizmetlerine ilişkin düzenlemelerine uygun olarak aracılık yüklenimi sözleşmesinin imzalanması zorunludur.

Aracılık yüklenimi bir veya birden fazla yetkili kuruluştan oluşan bir konsorsiyum tarafından da gerçekleştirilebilir.

KAYNAK